Samenwonen of trouwen: wat verandert er?
Belasting, erfenis, je woning en je pensioen: feitelijk samenwonen, wettelijk samenwonen en trouwen naast elkaar, en wat een samenlevingsovereenkomst regelt.
In het kort
- Voor de belastingen zijn wettelijk samenwonenden en gehuwden gelijk: samen één aanslag, met het huwelijksquotiënt. Feitelijk samenwonenden zijn elk alleenstaande.
- Het grootste verschil zit in erven en pensioen: een feitelijke partner erft zonder testament niets, en alleen gehuwden hebben recht op een overlevingspensioen.
- Trouwen jullie niet, dan regelt een samenlevingsovereenkomst wat de wet niet regelt. Die schrijf je voor de slechte dagen.
De drie vormen naast elkaar
Belastingaangifte
Feitelijk samenwonen: Elk apart, als alleenstaande. Geen huwelijksquotiënt.
Wettelijk samenwonen: Samen één aanslag, met het huwelijksquotiënt vanaf het jaar na de verklaring.
Getrouwd: Samen één aanslag, met het huwelijksquotiënt.
Erven van elkaar (zonder testament)
Feitelijk samenwonen: Niets.
Wettelijk samenwonen: Het vruchtgebruik van de gezinswoning en de inboedel.
Getrouwd: Het vruchtgebruik van de hele nalatenschap (met een testament kan dat tot de helft beperkt worden).
Erfbelasting tussen partners (Vlaanderen)
Feitelijk samenwonen: Het lagere tarief pas na een jaar samenwonen; geen erfbelasting op de gezinswoning pas na drie jaar.
Wettelijk samenwonen: Zoals gehuwden; geen erfbelasting op de gezinswoning.
Getrouwd: Het lagere tarief; geen erfbelasting op de gezinswoning.
Bescherming van de gezinswoning
Feitelijk samenwonen: Geen: wie eigenaar is, kan alleen verkopen of verhuren.
Wettelijk samenwonen: Verkopen of verhuren kan alleen met akkoord van allebei, ook als één van jullie eigenaar is.
Getrouwd: Verkopen of verhuren kan alleen met akkoord van allebei, ook als één van jullie eigenaar is.
Kosten en schulden
Feitelijk samenwonen: De wet regelt niets.
Wettelijk samenwonen: Elk draagt bij naar zijn inkomen; schulden voor het gezin kunnen bij allebei gevorderd worden.
Getrouwd: Een plicht tot hulp en bijstand.
Bij een breuk
Feitelijk samenwonen: De wet regelt niets: alleen wat jullie zelf afspraken.
Wettelijk samenwonen: Geen alimentatie mogelijk.
Getrouwd: Alimentatie na een echtscheiding is mogelijk.
Overlevingspensioen
Feitelijk samenwonen: Geen.
Wettelijk samenwonen: Geen.
Getrouwd: Ja: alleen gehuwden hebben recht op een overlevingspensioen.
Het huwelijksquotiënt helpt vooral als een van jullie veel minder of niets verdient: dan wordt een deel van het hoogste inkomen bij de partner belast, meestal aan een lager tarief. Verdienen jullie ongeveer evenveel, dan scheelt het weinig.
Een samenlevingsovereenkomst: wat erin kan
- Hoe jullie de kosten van het samenleven verdelen.
- Wat van wie is: wie wat inbracht en wie wat betaalt.
- Wat er met de gezinswoning gebeurt, ook dat die alleen verkocht mag worden als jullie het allebei willen.
- Hoe jullie met schulden omgaan.
- Eventueel een vergoeding na een breuk.
Wat er niet in kan
- Afspraken over erven: daarvoor is een testament nodig.
- Afspraken die de vrijheid van je partner beperken.
Zelf schrijven of bij de notaris
- Feitelijk samenwonenden mogen ze zelf opstellen of naar de notaris gaan. Bij wettelijk samenwonenden moet ze notarieel.
- Met een notariële akte heb je een uitvoerbare titel: je kan je rechten afdwingen zonder eerst naar de rechtbank te gaan.
- Verkoopt je partner de woning toch zonder jouw akkoord, dan blijft de verkoop geldig, maar met de overeenkomst kan je een schadevergoeding vragen.
Ga uit van het slechtste geval
Een overeenkomst schrijf je op een goede dag, voor een slechte. De notarissen noemen het afspraken voor de goede én de slechte tijden. Dit zijn de vragen die jullie dan samen beantwoorden.
Jullie gaan uit elkaar
- • Wie mag in de woning blijven, en tegen welke prijs koopt die de ander uit?
- • Wie betaalt wat nog loopt: de lening, de huur, de leningen op naam van één van jullie?
- • Wie krijgt wat jullie samen kochten?
Een van jullie overlijdt
- • Mag de ander in de woning blijven wonen? (Bij feitelijk samenwonen erft je partner zonder testament niets.)
- • Wie is de begunstigde van je groepsverzekering en je levensverzekering?
- • Is er een schuldsaldoverzekering die de lening afbetaalt?
Een van jullie verdient (veel) minder
- • Wie betaalt meer van de vaste kosten, en wat gebeurt er als dat jaren zo blijft?
- • Bouwt degene die minder werkt (voor de kinderen) nog genoeg pensioen op?
En je pensioen?
Een overlevingspensioen bestaat alleen voor gehuwden. Voor je aanvullend pensioen beslist je reglement wie de begunstigde is: kijk na of je partner erin staat, zeker als jullie feitelijk samenwonen. Komt er een kind, dan vind je de verloven en het Groeipakket bij Er komt een kind.
Informatie, geen advies. Welke vorm bij jullie past, hangt af van jullie situatie. Een notaris legt het je uit en stelt de overeenkomst of het testament op.
Bronnen (peildatum 20 oktober 2026)
Notaris.be — Feitelijk samenwonen, wettelijk samenwonen of trouwen: meer dan louter fiscale gevolgen (13 mei 2026)Notaris.be — De samenlevingsovereenkomst (wat erin kan, wat niet, en waarom een notariële akte helpt) (geraadpleegd 20 oktober 2026)Notaris.be — Het grote nut van een samenlevingsovereenkomst (afspraken voor de goede én de slechte tijden) (geraadpleegd 20 oktober 2026)